Cắt laser ống, hộp, tuýp khác gì cắt tấm? Máy nào làm được?

Cắt ống bằng laser không phải là cắt tấm rồi uốn lại. Khác biệt gốc nằm ở chỗ phôi phải quay trong lúc cắt: máy cần thêm một trục xoay giữ cây ống và quay nó đồng bộ với chuyển động của đầu cắt. Vì vậy một máy cắt tấm gắn thêm bộ xoay chỉ làm được phần dễ nhất của việc này.

Máy cắt tấm và máy cắt ống khác nhau ở cụm kẹp xoay phôi chứ không ở nguồn laser, nên chọn nhầm ở bước này phải mua bổ sung cả một cụm. Xem cấu hình từng model trong nhóm máy cắt laser fiber để biết máy nào đã có sẵn phần cắt ống.

Cắt ống khác cắt tấm ở chỗ nào?

Trên máy cắt tấm, phôi nằm yên và đầu cắt chạy theo hai phương ngang. Mọi điểm trên tấm đều cách đầu cắt một khoảng gần như nhau, nên tiêu điểm đặt một lần là dùng được cho cả tấm. Ống thì khác: bề mặt cong, nên nếu giữ ống đứng yên thì chỉ có đúng đường sinh nằm ngay dưới đầu cắt là đúng tiêu điểm, hai bên sườn tụt ra xa dần. Đó là lý do máy cắt ống không cố cắt vòng quanh bằng cách cho đầu cắt chạy vòng, mà cho ống quay còn đầu cắt giữ nguyên phương — điểm đang cắt luôn được đưa về đúng vị trí tốt nhất.

Từ đó sinh ra ba thứ mà cắt tấm không có: một trục xoay (rotary) phải quay khớp với đường chạy của đầu cắt, một bộ kẹp giữ ống không xoay trượt và không võng, và một cách nạp phôi khác hẳn — ống được đưa vào theo chiều dài chứ không đặt lên bàn. Ba thứ này là phần cứng, không phải tùy chọn phần mềm, nên đó cũng là nơi giá máy chênh nhau.

Máy cắt tấm gắn thêm bộ xoay có thay được máy chuyên ống không?

Làm được, nhưng chỉ ở một dải việc hẹp. Bộ xoay gắn thêm giải quyết đúng một chuyện: cho phôi quay được. Nó không giải quyết ba chuyện còn lại — đỡ cây dài, nạp phôi và gom đoạn thừa. Trên máy tấm, cây ống phải đặt lọt trong khổ bàn, nên chiều dài cắt được bị chặn bởi khổ bàn chứ không phải bởi cây ống bạn mua về; muốn hiểu vì sao khổ bàn lại chặn nhiều thứ đến vậy, xem bàn 1530, 2040, 3015 khác gì nhau.

Cách phân biệt nhanh khi đi xem máy: hỏi máy nạp cây ống vào bằng đường nào. Nếu câu trả lời là "đặt lên bàn như tấm" thì đó là máy tấm có phụ kiện xoay — hợp với việc khắc vòng quanh, cắt vài lỗ trên ống ngắn, làm mẫu. Nếu ống được đẩy dọc qua thân máy và có gối đỡ đi kèm thì mới là cấu hình làm được đơn hàng ống liên tục.

Bài toán đầu tư ở đây không phải "máy nào tốt hơn" mà là tỉ trọng đơn hàng. Ống chỉ chiếm phần nhỏ và chủ yếu là chi tiết ngắn thì phụ kiện xoay trên máy tấm đang có là hướng rẻ hơn nhiều. Ống là mặt hàng chính — khung ghế, lan can, khung nhà kính, chi tiết kết cấu — thì phần thời gian mất vào nạp phôi và canh lại cây sẽ ăn hết phần tiền tiết kiệm được. Cách bóc tách phần chi phí ẩn kiểu này nằm ở bài dây chuyền gia công tôn, inox có máy laser.

Vì sao "đường giao tuyến" mới là chỗ quyết định?

Phần lớn kết cấu bằng ống đều là các cây gặp nhau ở một góc nào đó: thanh chống gặp thanh chính, ống tròn đâm vào ống tròn, thanh giằng vào ống trụ. Chỗ giao nhau đó không phải một nhát cắt thẳng — nó là một đường cong lượn quanh thành ống, gọi là đường giao tuyến. Làm tay thì phải cắt xiên rồi mài dũa cho khớp; và mối hàn có đẹp hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc hai đầu ống có ôm khít nhau không.

Đây chính là chỗ máy cắt ống trả lại giá trị rõ nhất: máy tính sẵn đường giao tuyến và cắt luôn, hai cây ráp vào là khít, thợ hàn không phải chỉnh. Ngược lại, đây cũng là chỗ dễ mua hụt nhất — trục xoay gắn thêm cho phép quay ống nhưng phần mềm đi kèm chưa chắc dựng được đường giao tuyến. Khi xem máy, đừng hỏi "có cắt ống được không" mà hỏi "phần mềm có sẵn mẫu giao tuyến ống–ống không". Cách đọc một báo giá kiểu này — tách phần máy khỏi phần phần mềm — theo mạch bài máy cắt CNC và máy cắt laser có phải một không.

Cắt ống hay hỏng ở đâu?

Bảng trên mô tả quan hệ triệu chứng — nguyên nhân, không kèm trị số vì mỗi máy và mỗi loại ống một khác. Phần khí trợ quyết định màu mép cắt nằm ở bài khí hỗ trợ cắt laser: O₂, N₂ hay khí nén; còn khi mép cắt xấu dần theo thời gian chứ không xấu ngay từ đầu thì hướng truy khác hẳn, xem chất lượng cắt tụt dần: quang học bẩn hay sai tiêu điểm.

Chọn cấu hình cắt ống theo bài toán nào?

Bảng này xếp theo loại việc, không xếp theo công suất — vì công suất quyết định độ dày thành ống cắt được chứ không quyết định việc máy có làm được dạng ống hay không. Phần chọn công suất theo độ dày vật liệu đã có riêng ở chọn công suất laser phù hợp quy mô xưởng, và với thép mạ kẽm — vật liệu ống rất phổ biến — có lưu ý riêng ở cắt tôn, thép mạ kẽm bằng laser fiber.

Với ống inox trang trí, phần quyết định thẩm mỹ lại nằm ở khâu mép cắt chứ không ở tốc độ; mạch đó trùng với cắt laser hoa văn trang trí trên inox, thép, còn đặc tính của chính vật liệu thì xem trang inox.

Câu hỏi thường gặp

Máy cắt laser fiber nào cũng cắt được ống phải không?

Không. Cắt được kim loại là chuyện của nguồn laser, còn cắt được ống là chuyện của phần cơ khí giữ và quay phôi. Một máy fiber cắt tấm rất tốt vẫn không cắt ống được nếu không có trục xoay và cách kẹp phù hợp.

Cắt ống tròn và ống hộp vuông có cần máy khác nhau không?

Cùng một máy làm được cả hai, nhưng phần kẹp và cách đặt gốc tọa độ khác nhau. Ống hộp có cạnh nên phải xác định đúng mặt nào đang hướng lên, sai một góc là toàn bộ lỗ trên cây lệch mặt — lỗi này không hiện ra cho tới lúc ráp.

Vì sao đoạn cuối mỗi cây ống luôn bỏ đi?

Vì mâm cặp phải giữ một đoạn để cây không xoay tự do, đoạn nằm trong kẹp thì không cắt tới được. Đây là hao hụt cố hữu của việc cắt ống, không phải lỗi máy — nhưng độ dài đoạn thừa khác nhau giữa các cấu hình, nên đáng hỏi trước khi mua.

Có nên cắt tấm rồi uốn thành ống thay vì mua máy cắt ống?

Đó là hai quy trình khác nhau chứ không thay thế nhau. Uốn từ tấm cho ra ống có đường hàn dọc và cần thêm khâu uốn, khâu hàn; còn cắt ống là gia công trên cây ống đã có sẵn. Chọn hướng nào phụ thuộc sản phẩm cuối cần chi tiết dạng nào, không phụ thuộc máy nào rẻ hơn.

Bài này thuộc cụm máy cắt laser fiber — trong cụm có nhóm bài thông số theo vật liệu và nhóm vận hành, nên đọc phần vật liệu trước rồi mới tới phần cấu hình máy.