Thông số cắt vải, da bằng laser CO2: sợi có chảy được không mới là điều quyết định

Với vải và da, thứ quyết định kết quả không phải con số tốc độ mà là vật liệu làm từ sợi gì. Sợi tổng hợp chảy ra và hàn kín mép; sợi tự nhiên cháy thành than nên mép ngả nâu. Không biết thành phần thì không cắt, vì có nhóm vật liệu sinh khí ăn mòn ngay trong buồng máy.

Vì sao mép cắt vải này đẹp mà vải kia lại đen?

Câu trả lời nằm ở chỗ sợi có chảy được hay không, và đây là khác biệt lớn nhất trong toàn bộ nhóm vật liệu này.

Sợi tổng hợp — polyester, nylon, các loại vải kỹ thuật — là nhựa nhiệt dẻo kéo thành sợi. Khi laser đi qua, đầu sợi ở hai bên mạch cắt chảy ra rồi đông lại thành một viền liền. Đó chính là hiện tượng người ta gọi là "hàn mép": mép cắt không tưa, không cần vắt sổ, và đây là lý do lớn nhất khiến ngành may chuyển sang cắt bằng laser cho nhóm vải này.

Sợi tự nhiên — bông, lanh, và cả da thật — không chảy. Chúng phân hủy do nhiệt và để lại phần cháy đen tại chỗ. Mép vẫn đứt gọn và vẫn ít tưa hơn cắt kéo, nhưng nó có màu sẫm hơn phần vải còn lại. Với chi tiết nằm khuất thì không sao; với chi tiết lộ ra ngoài thì đó là tiêu chí nghiệm thu, không phải chuyện thẩm mỹ nhỏ.

Vải pha thì cho kết quả trung gian, và tỉ lệ pha quyết định mép nghiêng về bên nào. Đây là lý do hai cuộn vải nhìn giống hệt nhau vẫn cho hai kiểu mép khác nhau nếu tỉ lệ pha khác nhau. Đặc tính chung của nhóm vật liệu này ở vải và da.

Kết luận thực dụng: trước khi bàn tới thông số, hãy xác định vật liệu thuộc nhóm nào — vì nhóm quyết định mép cắt trông ra sao, còn thông số chỉ quyết định có đứt hay không.

Vật liệu nào không được đưa vào máy?

Danh sách này ngắn nhưng là ranh giới cứng, không phải khuyến nghị:

• PVC và vinyl ở mọi dạng — tấm, màng, vải tráng PVC, simili nền PVC. Khi phân hủy, nhóm vật liệu này giải phóng hợp chất chứa clo, vừa hại người đứng máy vừa ăn mòn phần kim loại trong buồng máy và trong đường ống hút. Không có mức công suất nào làm việc này an toàn.
• Vải tráng phủ mà không biết lớp phủ là gì. Lớp phủ mới là thứ quyết định, không phải sợi nền — một tấm vải bông tráng nhựa vẫn thuộc nhóm nhựa.
• Vật liệu tái chế không rõ nguồn. Thành phần không đồng nhất giữa các lô nên không có cách nào kiểm soát.

Cách xử lý đúng khi nhận vật liệu lạ là hỏi phiếu thành phần từ nhà cung cấp trước. Không có phiếu thì không cắt — chi phí của một lần đoán sai không nằm ở tấm vải mà nằm ở đường ống hút và ở sức khỏe người đứng máy. Bản chất của khói sinh ra và yêu cầu xử lý xem khói laser.

Da thật và giả da khác nhau thế nào khi cắt?

Da thật là vật liệu tự nhiên nên không đồng đều. Cùng một tấm da, phần lưng và phần bụng khác nhau về độ dày và độ chặt của thớ. Thông số đủ để cắt đứt ở vùng này có thể chưa đứt ở vùng kia — đó là lý do cắt da hay phải chạy thử ngay trên chính tấm sẽ dùng, chứ không dựa vào lần trước.

Da thật cháy chứ không chảy, nên mép có màu sẫm và có mùi đặc trưng. Với sản phẩm da, mép sẫm nhiều khi là chi tiết được chấp nhận hoặc thậm chí được ưa chuộng, khác hẳn với vải may mặc.

Giả da thì phải hỏi nền là gì trước. Nhóm nền polyurethane thuộc nhóm nhựa nhiệt dẻo và cắt được; nhóm nền PVC thuộc danh sách cấm ở trên. Hai loại này nhìn bằng mắt gần như không phân biệt được, nên câu trả lời phải đến từ nhà cung cấp.

Phần khắc hoa văn lên da — khác với cắt rời — nằm ở khắc laser trên da: thông số và lưu ý.

Giữ vải phẳng khi cắt bằng cách nào?

Đây là vấn đề riêng của nhóm vật liệu mềm, và nó gây hỏng nhiều hơn cả sai thông số. Vải nhẹ bị chính luồng khí và luồng hút nhấc lên; vải nhấc lên thì khoảng cách tới điểm hội tụ đổi, và đường cắt lệch khỏi chỗ đáng lẽ nó phải nằm.

Ba cách xử lý theo thứ tự ưu tiên:

• Bàn hút chân không. Giữ đều trên toàn mặt tấm, là cách duy nhất chạy được lô lớn liên tục.
• Ghim hoặc dán cố định mép ngoài phôi. Đủ cho lô nhỏ, nhưng phải đặt điểm cố định ngoài biên dạng chi tiết.
• Đặt lưới hoặc khung đè lên vùng không cắt. Giải pháp tạm, và phải kiểm tra khung không nằm trên đường cắt.

Với vải cuộn khổ dài, việc xếp chi tiết sao cho tiết kiệm vải cũng quan trọng ngang việc cắt — xem cách xếp chi tiết trên khổ vải. Bối cảnh chung của nhóm việc này ở ứng dụng laser trong ngành may mặc.

Tìm thông số cho chính máy của mình bằng cách nào?

Bằng một bài thử có cấu trúc trên đúng lô vật liệu sẽ dùng — cách làm chi tiết đã trình bày ở bài thử thang để tự tìm thông số, và nó áp dụng nguyên vẹn cho vải và da.

Riêng nhóm vật liệu này, bảng ghi cần thêm ba cột mà nhóm gỗ không có:

Còn ba cột chung với mọi vật liệu — tiêu cự thấu kính đang lắp, ngày vệ sinh quang học gần nhất, số lần chạy — thì giữ nguyên như bảng của nhóm gỗ. Trị số cụ thể trong bảng của bạn: đang cập nhật cho tới khi bạn chạy bài thử; bài này không đưa số mẫu vì số đó thuộc về máy khác.

Hút khói cho nhóm vật liệu này cần gì?

Nhiều hơn nhóm gỗ, vì hai lý do. Thứ nhất, vải tổng hợp khi phân hủy sinh khói của vật liệu nhựa chứ không phải khói gỗ. Thứ hai, nhóm việc này thường chạy liên tục nhiều giờ trên khổ vải dài, nên lượng khói tích lũy trong ca lớn hơn.

Hệ hút phải kéo được khói ra khỏi buồng ngay tại chỗ sinh ra và phải xử lý trước khi thải, chứ không chỉ thổi ra sau nhà xưởng. Cấu hình cụ thể ở hệ thống hút khói máy cắt laser cần gì; phần chọn máy cho xưởng may và xưởng da ở máy cắt laser phù hợp ngành may mặc, vải da, còn nền chung của nhóm máy phi kim ở cụm máy laser CO2 cho vật liệu phi kim.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mép vải cotton cắt laser bị ngả nâu? Vì sợi bông không chảy được. Nó phân hủy do nhiệt và để lại phần cháy sẫm ngay tại mép. Đây là đặc tính của vật liệu, không phải lỗi thông số — hạ công suất chỉ làm vải không đứt hẳn chứ không làm mất vết sẫm.

Làm sao biết một tấm giả da có nền PVC hay không? Hỏi nhà cung cấp và yêu cầu phiếu thành phần. Nhìn và sờ không phân biệt được nền polyurethane với nền PVC, mà hai loại này nằm ở hai phía của ranh giới cấm.

Cắt vải nhiều lớp cùng lúc có được không? Được với vải tổng hợp mỏng nếu các lớp được ép sát nhau, nhưng mép các lớp sẽ dính vào nhau đúng theo cơ chế hàn mép. Muốn tách rời từng lớp thì phải chấp nhận cắt từng lớp một.

Thông số cắt da lần trước dùng lại cho tấm mới có được không? Nên chạy thử lại trên chính tấm mới. Da thật khác nhau về độ dày và độ chặt thớ giữa các vùng trên cùng một tấm, nên nó là vật liệu ít lặp lại nhất trong nhóm này.